Archiwum cyfrowe materiałów Bogusława Schaeffera

„Digitalizacja i inwentaryzacja materiałów pochodzących z archiwum Bogusława Schaeffera – ostatni etap”

Fundacja Przyjaciół Sztuk „Aurea Porta” finalizuje rozwijany od około półtorej dekady projekt digitalizacji i inwentaryzacji materiałów pochodzących z archiwum Bogusława Schaeffera. Dzięki temu bogaty dorobek artystyczny kompozytora i dramatopisarza, jednego z najoryginalniejszych twórców XX wieku, zostaje zachowany dla potomnych, jednocześnie zyskując prezentację na miarę wieku XXI.

Kompleksowa ochrona zasobów

Szeroko zakrojone przedsięwzięcie obejmuje takie czynności, jak zebranie, zabezpieczenie, transport i konserwacja materiałów (nut, tekstów, grafik, rękopisów i faksymili), pochodzących z prywatnego archiwum twórcy, a przechowywanych w siedzibie Fundacji, gdzie są porządkowane, inwentaryzowane i archiwizowane, ponadto zaś opisywane w notach popularyzatorskich i spisie kompozycji, pierwotnie przygotowanym przez dr Jadwigę Hodor.
Ważny element prac stanowi specjalistyczna konserwacja (w tym dezynfekcja, odkwaszanie i introligacja), której zakres określono na drodze konsultacji eksperckich. Działania te mają na celu uchronienie zbioru przed bezpowrotnym zniszczeniem, które w przeciwnym razie groziłoby mu w związku z faktem, iż w krakowskim (nowohuckim) mieszkaniu twórcy przechowywane były w sposób dalece odbiegający od archiwistycznych standardów.
Prowadzona jest również dokumentacja polegająca na gromadzeniu informacji o materiałach bibliotecznych oraz wskazaniu dostępności materiałów audiowizualnych i „rozproszonych” (swoje utwory kompozytor wypożyczał wykonawcom bezzwrotnie).

Otwarte repozytorium

Równolegle z pracami konserwatorskimi prowadzona jest digitalizacja zbiorów. Zeskanowano tysiące stron różnych formatów oraz opracowano zgodne z obowiązującymi standardami odrębne ścieżki digitalizacyjne, właściwe poszczególnym typom zasobów. Nuty prezentowane są w formatach JPEG, TIFF i PDF, materiały dźwiękowe i audiowizualne zaś w formatach WAV i MP4 (z zachowaniem responsywności strony internetowej).
Rozbudowywanie cyfrowego repozytorium ma na celu ponowne włączenie do obiegu kultury dzieł wybitnych, a często zapomnianych. Cyfrowe kopie obiektów fizycznych udostępniane są nieodpłatnie z myślą o użytku artystycznym, badawczym, popularyzatorskim i edukacyjnym. Służą temu oficjalny serwis internetowy (zaprojektowany przez zespół Ciekawości), jak również utrzymywanie specjalnych kolekcji w bibliotekach cyfrowych Polona i Europeana.
 

Żywe archiwum: edukacja, wystawy i inspiracje

Archiwum stało się źródłem dla projektu Awangardowa edukacja kulturalna. Teatr instrumentalny Bogusława Schaeffera, który zaowocował minicyklem instruktażowym Zróbmy razem dźwięk!, prezentującym fragmenty powstałych w duchu „tego nie trzeba grać, trzeba się tym zainspirować” interpretacji:
– Duetta na flet („podegranego” na flecie balonowym),
– Tria na flet, altówkę i gitarę (na gopi z puszki),
– 19 Short Pieces na fortepian (na kalimbie),
– Wariantów na obój solo (na oboju słomkowym, wyk. Paweł Romańczuk).
Warto wspomnieć także cykl warsztatów muzyczno-plastycznych Przestrzeń, symetria i figury w muzyce i sztuce (tytuł alternatywny: Przestrzeń, zbiory i figury, czyli geometria w muzyce, sztuce i matematyce. Warsztaty muzyczno-plastyczne inspirowane twórczością Bogusława Schaeffera) oraz wystawę Multiple Realities: Experimental Art in the Eastern Bloc, 1960s–1980s w Vancouver Art Gallery, gdzie pokazano wypożyczoną przez fundację partyturę Muzyki konceptualnej na perkusję, fortepian i komputer.
Co istotne, w 2025 nie słabło też zainteresowanie Schaefferem sceny, estrady i akademii, czego dowodami były między innymi:
– koncert Białe vs czarne. Dialog kontrastów. Nowa odsłona teatru instrumentalnego w Muzeum Mazowieckim w Płocku (budzący skrajne emocje), festiwal 17 Era Schaeffera. Non-stop/Fabryka dźwięków (oceniony „bardzo dobrze”) oraz wieczór z muzyką Schaeffera i improwizowaną Gombrowicz na jazzowo (reż. Łukasz Czuj),
– adaptacja teatralno-telewizyjna Kwartetu dla czterech aktorów (reż. Mikołaj Grabowski),
– wykonania kompozycji muzycznych (takich jak Two Elegies na skrzypce i fortepian,  zaprezentowane w ramach Festiwalu 100-lecia ZKP, Msza elektroniczna w rewizji Joanny Dudy, czy „బోగుస్లా షాఫర్‌తో సంభాషణలు” – nieistniejące, ale możliwe dialogi z Bogusławem Schaefferem Krzysztofa Klimy),
– publikacje książkowe (długo wyczekiwana pozycja Fenomen nowej muzyki. Uniwersum Bogusława Schaeffera – autorstwa Jadwigi M. Hodor, stojącej na czele krakowskiego Komitetu Obywatelskiego Pamięci o Bogusławie Schaefferze).

Nowe pokolenie

W mijającym roku Fundacja i jej współpracownicy z podziwem obserwowali dynamicznie rozwijający się talent Filipa Gołdanowskiego (ur. 2008), kustosza archiwum, kompozytora i pianisty. Jego utwory nagradzano na XXIII Ogólnopolskim Konkursie Kompozytorskim UFM (I i II nagroda), „Girolamie Frescobaldim” (II nagroda), Jugend komponiert BB (I nagroda), „Eduardasie Balsysie” (I nagroda), wykonywano w Warszawie (dwukrotnie), Łodzi, Valvie, Rheinsbergu, Bayreuth… Ponadto, młody artysta dał dwa autorskie recitale w Warszawie oraz dwa recitale w Paryżu, gdzie prezentował również kompozycje innych twórców, w tym Short piece for piano Schaeffera.

Projekt dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.

Patroni medialni projektu: Polmic, AICT, Dziennik Teatralny, e-Teatr 

Partner: Legalna Kultura

Więcej na stronie: boguslawschaeffer.pl